Overdenking

Utrecht, 31 mei 2009 Geertekerk

Je neemt een wattenstaafje en schraapt iets van je wangslijmvlies af, rijk aan DNA – grondstof van ons fysieke leven. Dat doe je in een zakje en je stuurt het op. Een van de laboratoria in het buitenland kan je vertellen hoe je voorouders over de aarde zijn getrokken.

Het internationale genografisch project is razend populair, al meer dan 230.00 pakketten zijn verkocht.

 

Het lijkt erop of de tijd zich verdicht. Alsof we het leven binnenste buiten kunnen keren. Alsof de tijd waarin wij leven de geschiedenis overbodig zal maken. Dit zijn ontwikkelingen die ons uit ons eigen paradigma slingeren, in een versneld tempo. Staan we soms aan het begin van een dieper verstaan van hoe wij ook hier het leven hebben aangekleed? Op dit speelveld van bespiegelingen, staan wijzelf met ons eigen kwetsbare leven. Ieder met een eigen, uniek verhaal.

Vandaag treden 26 nieuwe leden en vriend(innen) toe tot de Remonstrantse gemeente van Utrecht. Na een lange traditie van bijna 380 jaar nog steeds springlevend en inspirerend voor velen. Een oefenplaats voor het dagelijks leven, vanuit gelovig perspectief. Vanuit het vermoeden dat er meer is dan de materiële wereld, die zo zwaar beslag op ons legt.

Met een aantal van de nieuwe Geertekerkers zijn we een korte tijd samen opgetrokken in de oriëntatie cursus. In deze periode werd mij om raad en feedback gevraagd. Ben ik op de goede weg? Dwz. de weg die bij mij past. Ben ik trouw aan mijzelf als ik hier vriendin of lid wordt? Voor ieder was dit heel verschillend. Sommigen zeer overtuigd. Ja, dit klopt voor mij nu. Anderen misschien met wat meer terughoudendheid.

We hebben ook elkaar kritisch bevraagd in een houding van openheid en vertrouwen. Steeds op zoek naar zuiverheid en oprechtheid. Vandaag wordt er een route uitgezet veelmeer dan dat we ergens zijn uitgekomen. Nu pas goed in de startblokken om de verantwoordelijkheid voor verdere geestelijke groei ook op ons te nemen. Hopelijk voldoende toegerust.

Heel concreet: door deze oefenplek te blijven opzoeken. Door het gesprek aan te gaan. Door de ruimte die hier wordt geboden ook in te nemen. Door positie te kiezen, vragen te stellen en zeker ook door naast de ander te gaan staan. Hier in deze geloofsgemeenschap maar ook uiteraard daarbuiten in je eigen sociale netwerk en maatschappelijke omgeving. Er wordt vandaag een punt in de tijd gezet door jullie, die toetreden. Een spilpunt wil ik het noemen. Een kernmoment in je leven waarop alles samenkomt. Je persoonlijke geschiedenis, jou eigen verhaal.

Iets van de Eeuwigheid, van de Eeuwige, die we vermoeden is aan jou bekend gemaakt op een manier die bij jou past. Zo is het voor mij nu, schreef iemand in haar eigen belijdenis. Je plaats van herkomst wordt hier niet bewezen met een wattenstaafje. Maar je hebt uitgesproken dat je je op de tocht door het leven geborgen voelt op deze plek. Een punt in de tijd verbonden met een tastbare plek, de Geertekerk.

 

Hier zijn zoekers en vinders bij elkaar. Met de twijfel van niet weten en niet geloven in hun midden.

Hier is ruimte om je eigen geestelijke weg te gaan. Om je leven te interpreteren in gesprek met de christelijke traditie en andere godsdiensten. Het is een keuze in het besef dat het ook anders kan.

Hier is ruimte om op adem te komen en om opnieuw in te ademen en uit te gaan, de wereld weer in om die taak op je te nemen die voor jou is weggelegd. In vreugde maar ook in de pijn en moeite die daarmee gegeven is.

 

Zo waren ook de leerlingen van Jezus bij elkaar op de vijftigste dag na Pasen. En ineens komt er een geweldige windvlaag die heel het huis vervuld. Geen kalme overwegingen maar plotseling een windvraag uit een onbekende hoek. Zichtbaar gemaakt met het beeld van vlammen- als vuur op ieders hoofd. Om de innerlijke tinteling, gloed of extase aan te geven. De Geest van de Eeuwige opent het innerlijk van de leerlingen. Hun hele zelf wordt op een ander plan gezet. In de taal van het Boeddhisme zou je zeggen dat zij plotseling allemaal verlicht werden. In een diepere laag van het leven ontwaakt. Onder de gesproken woorden van mensen door krijgen de leerlingen inzicht in waar het om gaat. Dat wordt weergegeven met de woorden: zij begonnen in tongen te spreken. Onder al die verschillen van cultuur en taal, die ons verdeelt, is daar een ongebroken taal; die iedereen kan verstaan- de taal van vreugde en van aandacht, de taal van de ontmoeting, de taal van de liefde. De universele mensentaal van voorbij de woorden.

 

In het Pinksterverhaal van de Bijbel komt deze taal van licht en liefde bloot te liggen. Met dit verhaal wordt zelfs de geboorte van de kerk gevierd. Maar zover wil ik niet gaan. Dan snoer je het verhaal in en je legt het vast in iets dat we denken te weten. De tekst kan zo geen verrassingen meer bieden. De Geest waait waarheen zij wil, onhoorbaar, onzichtbaar, onstuitbaar aanwezig. Universeel. De christelijke godsdienst heeft haar misschien teveel willen toe eigenen. Hoe zouden wij kunnen beschikken over de adem van God, waaruit wij bestaan? Wij kunnen ons er wel voor openen. Hier op deze plek verbinden wij de Geest van liefde allereerst met de traditie van de bijbel, als een neerslag van ervaringen van mensen. Dat betekent een kompas in de tijd. Dat betekent ook richting. Wie zich aansluit bij de Geertekerk zegt ja, op dit kompas. Wil zich openstellen voor de leiding van de Geest. Met de woorden van de nieuwe Remonstrantse belijdenis, door een van de nieuwe leden aangehaald: Niet, dat wij onze bestemming vinden in onverschilligheid en hebzucht maar in wakkerheid en verbondenheid met al wat leeft. Binnen de Remonstrantse traditie is dit kompas kritisch ingevuld met een sterk gevoel van verantwoordelijkheid. Dat kan bestaan uit compassie met wie mij nodig heeft, uit solidariteit met wie wordt verdrukt. Met inzet van je mogelijkheden en van je gaven. Trouw aan het beginsel van vrijheid en verdraagzaamheid. Waar we steeds opnieuw de grenzen van moeten benoemen.

 

Actueel in de maatschappelijke discussie over het recht om de Holocaust te ontkennen. Is alles wat gezegd kan worden ook toelaatbaar? Genocide kan toch niet ontkend worden? Wie spreekt er heldere taal en schenkt klare wijn? Is er nog zoiets als het geweten van de samenleving?

De Remonstranten hebben hierin een voortrekkersrol gespeeld. In 1921 hield G.J Heering zijn beroemd geworden lezing: "De kerk als maatschappelijk geweten." Heering gaat ervan uit dat de kerk niet alleen geroepen is het persoonlijk godsdienstig leven te bevorderen maar ook als geweten van de samenleving zich dient uit te spreken op cruciale momenten. Krasse taal voor de twintiger jaren. Het zelfbewustzijn van de Remonstranten in die tijd was groot. De spanning tussen persoonlijk geloof en maatschappelijke betrokkenheid van de kerk is niet verdwenen. Maar de vraag of een geloofsgemeenschap in haar geheel zich met maatschappelijke vragen moet bezighouden is nooit eenstemmig beantwoord. We zijn nu bijna een eeuw verder. Is er vandaag de dag sprake van een vrij en verdraagzaam christendom? Is de Geest van het leven hoorbaar en zichtbaar? Of is de kerk, als een format van voorbije tijden overbodig geworden? De uitdaging groeit om opnieuw te formuleren wat progressief christendom inhoudt. In het besef dat we geënt blijven op de traditie van het evangelie. Zichtbaar geworden in die ene mens Jezus. Een mens vol van Geest, dienstbaar en verlicht. Voor velen de weg. Gevormd in de traditie van een nieuw ethisch besef binnen de Joodse traditie. Gelijktijdig ontwaakt parallel aan de geschiedenis van de godsdienst van India, China en Griekenland. Met de woorden van de filosoof Karl Jaspers noemt Karen Armstrong dit de spiltijd. Er vindt vanaf de 8e eeuw voor Chr. een enorme transformatie plaats van uiterlijke godsdienst naar innerlijke betrokkenheid en verantwoordelijkheid.

 

De gulden regel wordt universeel herkend als zijnde weg naar licht en vrede: Wat U wil dat er aan u geschiedt doe dat zelf evenzo. Het is niet voor niets dat dit belangrijke boek: de grote Transformatie, nu geschreven is. Het lijkt erop dat we opnieuw in een spiltijd leven. In snel tempo wordt de wereld een geheel. Uiterlijk maar ook innerlijk ontwikkelt zich mondiaal een proces van wederzijdse betrokkenheid. Een proces waarbij buiten en binnen steeds meer op elkaar betrokken raken. Een proces waarbij het wangslijmvlies verbonden lijkt te worden met de innerlijke vonk. Alsof de eeuwigheid steeds transparanter aanwezig is. En we weten niet waar dit alles toe zal leiden. Voor mijzelf blijft de Geest van liefde en mededogen vooralsnog het kompas. De Geest van het leven, de adem waaruit wij bestaan- als de verbinding met de eeuwigheid waaraan wij ook vandaag ons leven toevertrouwen en ons geloof belijden. Het is vandaag een spilmoment in het leven van de nieuwe leden en vriend(innen). Zij kiezen ervoor in deze tijd van grote veranderingen om hun anker uit te gooien in deze gemeente. Zij verrijken onze geloofsgemeenschap ieder met hun eigen unieke bijdrage. in de woning van deze geloofsgemeenschap waarvan wordt gezegd dat er geborgenheid is en warmte. Een plek waar je jezelf kunt zijn. Maar waar je ook wordt uitgedaagd om de taak die op je wacht op je te nemen.

 

Moge de Geest van het leven, de adem van de Eeuwige, ons behoeden en begeleiden op onze weg. Ons kracht geven en inspiratie.

 

AMEN.