Zien en gezien worden

Utrecht 25 okt 2009

Jes. 59: 1-3, 9-16 Mc. 10: 46-52

Zien en gezien worden- daar gaat het om zei mijn rij instructeur lang geleden. Daar gaat het om in het verkeer. Nog steeds denk ik hieraan als ik mijn licht op de fiets aan doe, als ik het niet vergeet. Je moet goed uitkijken maar zelf ook zichtbaar zijn. Is dit niet ook waar het op aan komt in het dagelijks leven? Vooral dat laatste, je moet gezien worden. Jonge mensen die vooruit willen, moeten opvallen in hun vak. En zichzelf in de picture spelen. Dat moet je liggen. Sommigen doen dit van nature. Anderen krijgen het niet voor elkaar. Zij hoeven niet zo nodig, durven niet of zijn onzeker.

Het moderne leven is meedogenloos. Je wordt gemakkelijk ingeruild op je werk of aan de kant geschoven door anderen die sneller zijn. Het recht van de sterkste met Darwin verslaat zijn duizenden. Wie niet beter weet gaat vanzelf mee in deze snelle stroom van eigen belang. Na de ontzuiling van de jaren ’60 hebben we ons massaal blootgesteld aan het ingrijpende proces van secularisatie. Emancipatie, zelfontplooiing, assertiviteit- werden kernwoorden voor de vrijheid van de moderne mens. Voor jezelf opkomen, niet over je heen laten lopen. Bloot en kaal stonden we ineens op het marktplein, buiten de moederlijke bescherming van wat eens kerk was, als sociale context van vroomheid en veiligheid. Zo is het gegaan. Er is veel gewonnen. Maar er is ook het nodige verloren gegaan. Bv. het omzien naar elkaar als tweede natuur, zorg zonder eigen belang. Veel kinderen kennen deze vanzelfsprekendheden niet meer. Betekent dit terug naar een afhankelijkheid waar we nu juist van waren losgekomen? Ik denk het niet. Mens zijn in meervoud hoort tot de essentie van wat wij hier in dit leven te doen en te leren hebben. Dat is niet nieuw. Ook in de Bijbelse verhalen vinden we deze twee kanten van het leven terug. Zien en gezien worden. De twee teksten voor vanmorgen laten dit heel duidelijk zien.

In de Jesaja tekst- wordt verteld hoe de mensen verdwaald zijn in het leven. Bloed kleeft aan hun handen. Leugen en bedrog wordt niet meer onderscheiden van waarheid en oprechtheid. En het is waar dat ook nu veel mensen de weg kwijt zijn. Voor veel mensen is er geen referentiekader meer voor hun optreden en handelen. Het onderscheid tussen wat nog kan en wat echt niet door de beugel kan lijkt te verwateren. Niet alleen bij jonge mensen. Ook bij het failliet gaan van de Dirk Scheringa bank is immoreel gehandeld. Had men niet een bord voor het hoofd door veel te hoge hypotheken uit te geven? Mensen waren aan de andere kant zelf ook verblind door begeerte. Vanuit de overtuiging dat het leven maakbaar is. Deftig gezegd, je creëert zijn eigen werkelijkheid, maar dan moet wel je maag gevuld zijn.

De woorden van Jesaja zijn van onze tijd- ook als we os persoonlijk, innerlijk leven voor ogen hebben. Wij tasten wij langs de muur als blinden. Struikelen op klaarlichte dag alsof het half donker is. In de kracht van ons leven zijn wij aan doden gelijk. Wachtend, hopend, zoekend den tastend naar licht. De waarheid struikelt op het plein en oprechtheid vindt geen gehoor. Deze woorden kunnen heel dicht aan je eigen leven raken. Je kunt zo klem komen te zitten, benauwd- dat je zelf niet meer kunt nadenken. De eenzaamheid wordt je beste vriend. Het licht van vreugde en gezelligheid is verdwenen. Zelfs God heeft zich terug getrokken uit je bestaan. Zo kan het zijn. Zo is het voor veel mensen, die in een crisis niet over de rand kunnen kijken, die zijn vastgelopen in eigen verdriet. Veel van hen krijgen het niet voor elkaar om naar hulp te vragen. Daarin, in die diepte is er herkenning en erkenning vanuit de tekst van Jesaja. Er is, er kan geen hulpvraag zijn. De duisternis is te dicht.

Daarna keert de tekst om- daar in die diepte, op de bodem van het bestaan wordt er een vleugel van de Eeuwige a.h.w. onder je ziel doorgeschoven. Je bent gezien zonder dat je daarom vroeg. Kun je daar zelf aan bijdragen? Ja, je kunt je voor deze nabijheid van de eeuwige openen. Niet door heel erg je best te doen. Daar heb je dan ook geen energie meer voor. Maar door je ontvankelijk op te stellen. Misschien wel door in wanhoop toe te geven dat je het niet meer weet hoe het verder moet. De aanwezigheid van de Eeuwige die jou kent dieper dan jij jezelf ooit hebt gekend geeft een enorme troost en nieuwe houvast. Met de berijmde woorden van ps. 139- “Heer, die mij ziet zoals ik ben. Dieper dan ik mijzelf ooit ken kent Gij mij. Gij volgt mij waar ik zit of sta …” Op deze nabijheid mogen we vertrouwen als we tasten, hopen, zoeken en verlangen naar licht. Zelfs als het verlangen is uitgedoofd. Is dit niet ook een oproep aan ons, doe gij evenzo? Mensen voelen zich gezien wanneer je er bent zonder dat daarom is gevraagd. Dat is de ene kant.

In het genezingsverhaal van Bartimeüs, zien we de andere kant. Een assertieve blinde. Net buiten de stad zit hij langs de kant van de weg te bedelen als hij hoort dat Jezus in de buurt is. Hij begint te roepen: Zoon van David, heb medelijden met mij ! Als hij wordt tegen gehouden, begint hij nog harder te roepen: Help mij. Een duidelijke hulpvraag van iemand die hiertoe in staat is. Hij heeft ook een duidelijk antwoord als Jezus hem vraagt: wat wil je dan? Dat ik weer kan zien. Bartimeüs hoeft er geen seconde over na te denken. In de wereld van de materie is het helder- hij is blind en wil zien. Maar dit verhaal heeft ook een diepere betekenis. Zien- in geestelijke zin is ontwaken in een dieper bewustzijn. Dat geeft Jezus de blinde ook mee. Bartimeüs was er aan toe, kun je zeggen. Toegegroeid naar een vraag om hulp. Hij had ook in zijn misère kunnen blijven zitten. Altijd blind geweest, zal wel nooit beter worden. Nee, hij springt op en gooit mijn mantel van zich af. Het is nu of nooit. Ik wil kunnen zien ! De gretigheid getuigt van een enorme levenskracht en vertrouwen. Jezus zegt dan ook- Uw geloof heeft U behouden. Dit korte verhaal appelleert ook aan ons eigen leven. Op een heel andere manier dan de verdwaalde mensen uit Jesaja. De blinde speelt zichzelf in de picture, ja. Niet voor eigen winst maar hij wil leven.

Zien en gezien worden- het is er allebei. Ook in ons eigen leven. Je wilt gekend zijn, zien dat een ander jou begrijpt zonder alles te hoeven uitleggen. Je wilt dat je partner je aanvoelt, dat er vrienden zijn die je opbellen als je in de put zit, zonder dat je het zelf hebt aangegeven. Je kunt ook het onmogelijke verlangen. Ik kan niet ruiken dat je mij nodig hebt als je zelf niets aangeeft. Dat kan ook al te gemakkelijk gezegd worden. Toch als wij ergens geloven dat wij zijn aangelegd op het beeld van God, dan raken we hier aan onze opdracht voor dit leven, groeien in liefde, aandacht en mededogen.

Zien en gezien worden. Jesaja staat stil bij de duisternis zelf. Dat is confronterend maar ook vol troost. Je voelt je niet allen gezien maar ook gekend. Die mij ziet zoals ik ben, dieper dan ik mijzelf ooit ken. Dit verlangen tilt je weg uit die stilte van diepe eenzaamheid. Zien en gezien worden, is meer dan lichten aan en goed om je heen kijken. Is meer dan jezelf in de picture spelen, kan niet schelen hoe. Gezien worden, dat gaat die ander aan, die niet in staat is zichzelf neer te zetten. Die ander die geen duidelijke hulpvraag heeft. Die ander die opgesloten zit in zichzelf, die klem zit in een situatie van schuldeisers. Die ander die zijn stem kwijt is, door verraad door leugen en ontrouw, die ander die gebroken is door het leven zelf. De verhalen van vanmorgen zijn een spiegel voor ons eigen leven. Het roept herkenning op aan de ene kant. Het wil ons kracht geven aan de andere kant.

Ontvankelijk voor het licht worden is tegelijk toegroeien naar meer mens zijn. Volstromen met liefde. Met de woorden van Paulus in de Philippenzen brief- Dit bid ik voor U dat uw liefde steeds meer overvloedig mag zijn in helder inzicht en alle fijngevoeligheid, om steeds meer te gaan onderscheiden waarop het aankomt.

AMEN.