onderweg naar het Licht

Utrecht 06 Dec 2009

Luc. 3: 1-6/ Logion 18.

Toen ik haar van de week weer zag, bracht ze eindelijk goed nieuws mee: Na lang wachten de felbegeerde medische urgentieverklaring. Het maakte de hoop op terugkeer vanuit IJsselstein naar Utrecht reëel. We zaten aan tafel en ze zei: Nu heb ik weer iets om naar uit te kijken. Alles in haar was nu opgeklaard en helder geworden.

Dat is nu Advent, dacht ik. Door het goede bericht heb ik weer iets om naar uit te kijken. Ze was weer in beweging gekomen, op weg van verwachting gekomen, de weg waar Johannes van spreekt. Het beeld van de weg is veel gebruikt. De eerste christenen werden mensen van de weg genoemd. Vanuit de bijbelse overlevering is het een heel oud beeld. Het volk van Israël wacht in ballingschap totdat zij kunnen terugkeren. Daar in Babylonië, was men gewend om in processie met de oude godenbeelden op wagens langs de weg te trekken. Het moeten kleurige optochten zijn geweest. Jesaja gebruikt de weg als beeld voor de Eeuwige, de Nabije. Van wie geen afbeelding gemaakt kan worden. Hij heeft het over de Eeuwige die een weg baant door de woestijn na de uittocht uit ballingschap. Tegelijk is de weg een beeld voor het leven zelf. God trekt een spoor van licht door je leven ook waar het woestijn is.

Johannes, de robuuste voorloper van Jezus, die leefde van sprinkhanen in de woestijn, gebruikt het beeld van de weg opnieuw. Hij preekt en hij doopt. De doop is het uiterlijk ritueel, dat het inzicht van de mens a.h.w. van een zegel voorziet. Kom tot inkeer! Johannes neemt geen blad voor de mond. Als de mensen vragen: wat moeten wij dan doen, roept hij: Wie twee stel onderkleren heeft moet delen met wie er geen heeft. En wie eten heeft moet hetzelfde doen. Dat is eenvoudig nieuws. En toch na zoveel jaren, nog steeds actueel- nog even moeilijk. Zo bereidt je de weg. Niet door langs te kant te staan roepen, als er godenbeelden voorbij komen. Achter mensen aangaan die denken dat ze het weten is in tijden van verwarring altijd verleidelijk. Maar door zelf op de weg van verwachting te gaan en je aan te sluiten bij die lange stoet van mensen die zijn gaan zien dat het anders kan. Met elkaar onderweg naar het Licht. Johannes is duidelijk, ook als hij Herodus zelf aanklaagt en beschuldigt van overspel. Hij wordt als oproerkraaier gevangen genomen en later onthoofd.

Dit is de eerste betekenis van de tekst- de nood was hoog en de verlossing nabij, in de bevrijding van het juk van de Romeinen, hoopte men. Dat was voor de mensen van toen het goede bericht. Daarmee kwamen zij zelf op de weg van verwachting, heel concreet. Waar leeft het besef dat wijzelf onderweg zijn? Ik denk vandaag aan het werk van Solidaridad. Solidaridad zet zich iedere dag in om de armoede in ontwikkelingslanden structureel te bestrijden. Ver weg? De Max Havelaar koffie ligt bij AH in de schappen. Een klein initiatief dat is uitgegroeid tot een wereldwijd Fair Trade succes. Ik zie ook op de weg van verwachting de internationale actie van het: Handvest voor Compassie, twee weken geleden in Amsterdam ondertekend door Nederlandse leden van de Council of Conscience, de z.g. Gewetensraad. Het initiatief werd genomen door de bekende religiewetenschapper en bestsellerauteur Karen Armstrong. De kern van het handvest voor Compassie vormt de z.g. Gulden Regel: Behandel de ander zoals jezelf behandeld wilt worden. Volgens Armstrong terug te vinden in de kern van elke religie en moraal. Het gaat hierin om compassie, het vermogen met anderen mee te lijden. Het werkelijk begrijpen van de ander brengt vervolgens verplichtingen en sociaal engagement met zich mee. Zoals Armstrong ook toevoegt: Religie gaat niet primair over dingen geloven maar over dingen doen. Deze actie van mededogen roept verdraagzaamheid op en bescheidenheid van het eigen gelijk. De weg van verwachting is een wereldwijde beweging geworden. Wat onze christelijke traditie betreft, ooit in het oude Israël begonnen. Wakker worden in het besef dat wij in dit grote geheel een eigen plek en taak hebben, juist ook vanuit de vrijzinnige traditie, hoort bij de tijd van Advent. Lied ZG. VIII, 22:1. Je woont in het hoofd maar je leeft in je hart. Zijn wij in het uiterlijke leven, vastgemaakt aan de tijd. Innerlijk staan we in die onmetelijke ruimte van de geest, waar we veel minder van begrijpen. Wetend dat het westers is- om binnen en buiten uit elkaar te halen, lijkt het mij goed toch ook van binnenuit de weg van verwachting te verkennen. Hoe kan ikzelf op de weg van verwachting komen, geestelijk, psychisch en ook sociaal? Dat vraagt een zekere levenskunst. De vrouw van het begin had ook kunnen zeggen: een medische urgentie zal ook wel niet helpen om aan een geschikte woning te komen. Maar ze zei opgetogen: nu heb ik weer iets om naar uit te kijken. Ze had een goed bericht gekregen en het zette haar leven in een ander daglicht. We kunnen elkaar goede berichten geven, elkaar optillen naar het licht, elkaar moed inspreken waar de lucht donker is. Elkaar nabij zijn en troosten, dat zijn ook goede berichten. Niet voordturend in de pijn, of vastgeklonken aan gemis. Niet steeds die eenzaamheid, de leegte die je benauwt. Iemand die dit van je ziet brengt je de Advent. Verlangen naar licht en naar ruimte komt uit de diepte van ons menselijk bestaan. Of je nu rendabel bent voor de economie of niet. Ik lees in de krant wat ikzelf ook aanvoel. Mensen hebben genoeg van neoliberale prestatiemaatschappij die mensen al te gemakkelijk buiten spel zet. Wie niet mee kan heeft het volgens deze orde aan zichzelf te wijten. Mensen zoeken opnieuw naar geborgenheid en solidariteit, naar de zin van het leven überhaupt. Tegelijk is het ook zo dat we elkaar ronduit slecht nieuws moeten vertellen.

Uitslag van een medisch onderzoek- de boodschap van een ongeneeslijke ziekte. Of slecht nieuws van eigen mislukken en falen. Kunnen we innerlijk zwaar weer in ons leven hanteren? Lukt het ons om dan alsnog op de weg van verwachting te komen? We wonen in ons hoofd maar leven in ons hart. Is het aller persoonlijkste niet datgene wat het meeste telt in hoe wij in het leven staan? De mooie verhalen over goede berichten kunnen die wel een verdrietig hart bereiken? En hoe moet het verder als slechte ervaringen niet kunnen worden gedeeld? Wanneer je opgesloten zit in een eigen geheim? Gevangen is de kamers van een onaangenaam verleden of heden? De ruimte van je eigen leven ziet er vaak niet uit als een weg. Maar als een doolhof, zonder uitweg. Het is moeilijk om dan ontvankelijk te zijn voor het licht dat er is, om je heen en diep in jezelf. Hoe kom je dan nog in hemelsnaam op de weg van verwachting? Hoe kun je erin geloven dat de deur van je hart open zal gaan? Het is het verlangen naar het licht dat we kunnen toelaten. ZG VIII 22: 2. Het grote licht. In de christelijke traditie is- dat benoemd als : Christus in mij. Niet apart in een binnen en een buiten, niet langer wonen in je hoofd en leven in je hart maar beide als een geheel van hoofd, hart en handen. In de eindeloze ruimte, waar het begin het einde zal zijn. In verbinding met de eeuwigheid en tegelijk vastgemaakt aan deze tijd van leven, hier en nu. De wegbereider Johannes, wijst ons vandaag de weg. Hij bracht het goede bericht van de weg ten leven. Hij bracht tegelijk aan het licht datgene wat het licht niet kon verdragen. Het maakte de lucht zuiver en helder. Zo komt er ruimte voor het grote Licht, dat ieder mens wil verlichten. Vandaag worden we uitgenodigd om mee te gaan op de weg van verwachting. Om goede berichten te geven aan wie naast ons gaan. We worden uitgenodigd ook goed berichten te ontvangen.

AMEN.