Jeremia

Utrecht, 29 juni 2008 Jeremia 29: 11- 14.

Jeremia is misschien wel de allergrootste profeet uit de Bijbel. We leren hem kennen als een jongeman die zijn opdracht weigert. “Zoek maar een ander, ik kan het niet.”

Hij twijfelt aan het bestaan van de Eeuwige en aan zichzelf. Jeremia is eenzaam. Hij lijdt aan het bestaan en aan de boodschap die hij moet brengen. Die weerstand blijf je voelen en daarom is Jeremia herkenbaar voor ons.

Het gaat vanmorgen over ballingschap en thuiskomen in de brief die Jeremia schrijft aan diegenen die na de verwoesting van de tempel zijn weggevoerd. Ongeveer 600 v. de chr. jaartelling. Wat moet je daar in Babel als vreemdeling? Losgerukt van huis en haard. Weggehaald van de makom, waar je thuis was. Gedwongen migratie. Het is daar niet slecht maar de mensen zijn niet vrolijk en voelen zich van God verlaten. Geen tempel, geen geloof en geen God meer. Jeruzalem is verwoest. Een crisis, die lang zal duren. 70 jaar, een mensenleven lang.

Hoe kunnen wij ons herkennen in de ballingen van Babel? Wat betekenen de woorden van de Eeuwige: Ik zal jullie laten terugkeren naar de plaats waar je thuishoort. De naam Jeruzalem wordt nu weggelaten. En daarmee wordt de bedoeling van de tekst wijder gemaakt dan de directe, eerste betekenis- Jeruzalem. Uit het verleden opgetild en over de grenzen van de tijd naar ons toe begrepen: Mokum- wordt een symbool voor thuis zijn. Amsterdam- Mokum. We kunnen onszelf de vraag stellen: waar is mijn Mokum? Waar is de plek waar ik thuis mag komen? En ken je die plek? Of heb je geen besef van een thuis, van een bestemming in jou leven? Of weet je het wel ergens maar zit je er naast. Ben je niet op koers. Het kan ook zijn dat je bent weggevoerd, zelf verbannen. Weggehaald uit je thuisplek. En het verlangen naar Mokum blijft. Heeft het leven beslissingen voor je genomen die je zelf niet wilde. Misschien ben je weggelopen uit je relatie. Zwerf je rond. Ben je in de steek gelaten en leef je in ballingschap, niet vrij. Het kan ook zijn dat je innerlijk in ballingschap leeft. Onvrij, gebonden aan gedachten die je niet wilt. De ballingschap in Babel staat voor de onvrije plek waar je niet thuis hoort. Waarvan je misschien wel denkt dat je er nooit meer uit zult komen. Zo zitten er nog steeds kinderen opgesloten in kamp Zeist, heel dichtbij de Geertekerk. Hoe lang moet dit zinloos wachten nog duren? Gister nog kopte de krant: Amnesty klaagt Nederland aan. “Hier wordt vreemdelingendetentie misbruikt. Illegalen en ex- asielzoekers mogen niet langer als criminelen worden opgesloten. Zeker niet als het gaat om alleenstaande minderjarigen, ouderen en slachtoffers van mensenhandel.” Maar we zijn nog niet klaar met die paar woorden van de profeet Jeremia. Al zou hij zich zeker hebben aangesloten bij Amnesty international. De makom blijft in beeld. Niet meer als de stad Jeruzalem om naar terug te keren. Het wordt een plek om naar uit te zien. Als de stad van de mens wordt: de makom een wenkend perspectief. Jeremia steekt de ballingen een hart onder de riem: Volhouden! Het zal lang gaan duren. Daarom moeten jullie in Babel je leven opbouwen. Bouw huizen en ga daarin wonen. Pas je niet aan en zonder je je niet af. Maak er wat van en bidt voor Babel. Jeremia schetst een zinvolle intergratie politiek avant la lettre. En bewaar bij dit alles het verlangen op terugkeer naar Mokum. Want de Eeuwige heeft je geluk voor ogen en niet je ongeluk. Hij laat zich vinden voor wie hem zoeken. Terugkeren is dus vooruitkijken geworden. Is gaan geloven in een hoopvolle toekomst. Die dubbelheid is een aparte manier van in het leven staan. Bouw je leven op de plek waar je bent en realiseer je tegelijk dat dit het laatste niet is. Houd het verlangen wakker dat er uitzicht op de Makom, de stad van de mens. Deze stad, de stad van de mens- als de stad van vrede zal ook in onszelf, in ons innerlijk opbloeien. Zoals Jezus het ergens zegt: het koninkrijk van God is in je. Met de woorden van Jeremia- Je zult mij zoeken en vinden, zo spreekt JHWH. Wanneer je naar mij vraagt met heel je hart. En Ik zal mij laten vinden. Wie is het die zich laat vinden en wat is de makom? In het verhaal is de makom de heilige plaats: Jeruzalem. Voor ons, gekanteld naar de toekomst: de stad van de mens, als bestemming van ons leven in het licht van de Eeuwige, die zich toont in liefde en vrede. De makom van jou ziet er anders uit dan die van mij. En tegelijk vallen al onze makoms samen in 1 spectrum van liefde. De weg naar die makom valt samen met de plek zelf. Jeremia zegt: Bouw huizen en ga daarin wonen. Doe alsof je thuis bent. En blijf uitzien naar Jeruzalem. De makom is dus niet gebonden aan plaats en tijd, godsdienst of cultuur. De makon valt dus ook niet samen met Nederland, zoals wel wordt beweerd. De makom is een plek, een stad waar mensen niet omkomen in eenzaamheid en dood gaan zonder dat er iemand bij is. Een stad waar mensen zich niet van ellende in drugs of alcohol verliezen omdat er werkelijk geen deur voor hen wordt opengedaan. Een stad waar we elkaar niet uit de weg gaan maar waar we elkaar opzoeken. Waar we elkaar aankijken zoals God naar ons kijkt. Zo zal de makom zijn niet in de hemel verweg maar hier op de aarde. Niet alleen buiten ons maar evenzogoed binnen in ons. Ga dus niet in zak en as zitten wachten maar bouw huizen en ga daarin wonen, waar je ook bent in dit leven. En kijk uit naar de makom. Er is een weg voor ieder van ons. Er zijn profeten, gidsen en andere leraren die de weg wijzen, die ons helpen. Die de makom voor ogen hebben, als een heldere kristal met vele facetten. Het geloof in de stad van de mens, de makom, geeft uitzicht op een hoopvolle toekomst Want ik heb jullie geluk voor ogen en niet je ongeluk.

AMEN