Levensweg

Utrecht, 8 maart 2009 1 koningen 19

Vijf dagen geleden kwam ik met een nacht vlucht terug uit Texas. Ik had daar op een groot internationaal congres van vrouwen uit de Unitarian en Universalists wereldwijd over de unieke traditie van de Remonstranten gesproken. Nu vloog ik uit de nacht het licht tegemoet, ver boven de wolken. Los van het leven wat ik achter mij liet en waar ik naar op weg was.

Boven de aarde, even voorbij aan mijn eigen leven.

Met een ander bewustzijn landde ik een paar uur later op een miezerig Schiphol. Maar het kan ook de jetleg geweest zijn.

Toch was deze ervaring anders dan vorige keren.

Ik was intens aanwezig geweest bij mijn vrijzinnige collega’s en zusters.

Vandaag 8 maart, internationale vrouwendag, onderstreep ik de power van vrouwen, anders en nieuw. De beroemde prof. Rebecca Parker onderbrak haar indrukwekkende toespraak over de geestelijke kracht van de geloofsgemeenschap met een lied, de sfeer veranderde en wat zij daarna zei kwam anders binnen.

Voor mijn vertrek had ik verbinding gemaakt met het verhaal van Elia en het thema van het labyrinth, als beeld voor onze levensweg op weg naar onze bestemming.

En ik had mij de vraag gesteld: wanneer kun je een volgende stap zetten in je leven?

Wanneer kun je de rode draad in je leven gaan zien?

Natuurlijk is dat voor ieder van ons verschillend.

Daarom is het layrinth zo’n sterk en universeel symbool. In de dienst van 22 maart kunnen we zelf het labyrinth lopen in de dienst.

Je loopt vooruit, denkt op te schieten en dan kom je weer terug bijna bij het begin. Kun je weer overnieuw beginnen.

Je eigen  leven zit als je goed kijkt ook vol met herhalingen.

Thema’s komen terug zolang je er niet echt aan gewekt hebt. Het lukt je  bv. maar niet om een vaste relatie te krijgen. Steeds gaat er iets mis, heb je misschien niet geleerd hoe dat je dat aan moet pakken.

Ben je verlegen of onhandig.

Het leven kan er zo gemakkelijk uitzien m

Hoe belast sommigen van ons zijn door ervaringen van vroeger.

En het lijkt onmogelijk een volgende stap te zetten in je leven.

Het kan ook zijn dat je een stap terug moet doen.

Dat je teveel hooi op je vork hebt genomen. Gas terug.

Of dat je levensweg een doolhof is geworden. Niets geen rode draad, alles is door elkaar gaan lopen, een grote brei.

Er lijkt geen uitweg meet te zijn, geen stap voor of achteruit.

 

In zo’n situatie treffen we de profeet Elia aan. Na Mozes de allergrootste in het Eerste Testament.

In de tijd van Jezus dachten veel mensen dat Elia was teruggekomen.

Bij de viering van het joodse paasfeest wordt een stoel voor hem vrijgehouden want je weet maar nooit.

In het verhaal dat we hebben gelezen is Elia onderweg.

Niet zomaar. Hij heeft een slecht geweten en vreselijke dingen meegemaakt.

Na een grote concurrentie strijd tussen de de afgod en de God van Israël, heeft deze grote Elia de profeten van de Baal af laten maken.

Een werd een grote moordpartij, een bloedbad.

Het is onverteerbaar dat dit in de Bijbel staat.

Met zo’n boek wil je toch niet meer te maken hebben.

Tenminste zo vergaat het mij als ik me voorstel wat daar, met goedkeuring van deze allergrootste profeet is gebeurd.

De commentaren spreken over een gevoel van ongemak, tja wat moet je ermee? Wat kun je ook anders zeggen wanneer de bijbel voor jou het woord van God is? Dit is voor mij een van de bladzijden van de bijbel die ik eruit zou willen scheuren.

En toch gaat het verhaal verder.

Elia de massa moordenaar is in ieder geval de weg kwijt.

Geen wonder. Getuige van een slachtpartij staat hij ineens midden in onze tijd. Hij heeft niet ingegrepen, hij heeft het gezien en meegemaakt hoe anderen zijn gedood, hebben geleden.

Het liefst zou hijzelf ook een eind aan zijn leven maken.

Helemaal wanneer hij hoort dat zijn leven in gevaar is. Zijn actie is hem niet in dank afgenomen door koningin Izebel.

Elia slaat op de vlucht. Weg, de woestijn in.

Steeds verder weg.

Hij neemt geen eten en drinken mee.

Het kan hem allemaal niets meer schelen.

En hij gaat onder een struik liggen in de hoop dat het dan wel gauw afgelopen zal zijn. Maar hij krijgt op wonderlijke wijze eten en drinken, brood en wijn, nieuwe kracht voor onderweg.

En dan trekt Elia verder, waarom weten we niet.

Hij zet een volgende stap niet terug maar vooruit. Alsof hij tot het uiterste wil gaan. Want de weg is lang, veertig dagen en veertig nachten- het moet meer dan 400 km. zijn geweest.

Alsof hij de plek zoekt waar Mozes God heeft ontmoet, op diezelfde berg.

Veertig, staat in de bijbel voor de periode van een heel mensenleven-

In een sober maar krachtig verhaal kun je zeggen dat Elia beeld voor de mens is, die een levenlang op zoek is naar God. Naar het licht boven de wolken, op zoek naar zijn bestemming.

Uitgeput komt Elia komt bij een grot en een stem vraagt: wat doe je hier in de wildernis?

Nogmaals het verhaal heeft ook een symbolische betekenis.

De wildernis is ook  figuurlijk op te vatten.

Zo wordt het verhaal uit de bijbel opgetild en breder toegankelijk, ook voor ons. Kan het zijn dat wanneer jijzelf in diepe eenzaamheid wegzakt in het moeras van wanhoop, er iemand zegt: waar ben je in Godsnaam mee bezig?

Maar het kan ook zijn dat je  zo’n redder niet tegenkomt.

Dan ben je helemaal aan jezelf overgeleverd en alleen gelaten.

Geen stem, geen troost. Niemand. Geen en toch…

Dan moet je het alleen uithouden.

Vanuit het verhaal van Elia, mag je vandaag erop vertrouwen dat er ergens een uitweg is maar je weet niet wanneer en hoe.

Je hebt geen zicht op een volgende stap. Er is geen rode draad als herkenningspunt.

 

 

Wat doe je hier? vraagt God.

Persoonlijk ten tonele gevoerd. Een stem.

n zijn antwoord brengt Elia de halve waarheid.

Hij zegt alleen wat Israël is aangedaan. De actualiteit klinkt ook hierin door.

Elia moet uit de grot komen en buiten gaan staan voor het aangezicht van de Eeuwige.

Daar in de leegte, aan de rand van het leven, aan de rand van de afgrond.

Elia staat op, wat zou je anders doen als er niets meer over is.

En hij gaat naar buiten.

Dan volgt in drie fasen een indrukwekkende beschrijving van de Eeuwige.

Niet een persoon, Israël weet wel beter.

De Onnoembare, kan alleen worden aangeduid met de Naam.

Het mysterie, daar kunnen wij niet over beschikken.

Als we beweren dat God niet bestaat, zegt dat meer over ons dan over de Eeuwige.

Het is ongelooflijk diep hoe in de godsdienst van het oude Israël op een persoonlijke wijze over de Onnoembare wordt verteld.

Dit verhaal van Elia getuigt daarvan.

Een storm, aardbeving en vuur. Na het vuur volgt de stilte.

Niet als een zacht suizen, wat ik ook aansprekend hebt gevonden.

Het is te lieflijk, te veel aangepast aan onze voorstelling van hoe God zou zijn. Geen lieve God.

De juist vertaling spreekt hier van een hard indringend geluid.

De term die het toppunt van vertwijfeling aangeeft.

En de starheid van de dood.

Op de scheiding van dood en leven voelt Elia weer vaste grond onder zijn voeten.

Hij hoort een stem, op een plek waar geen leven meer is.

Wat doe je hier Elia?

En weer komt hij met de halve waarheid. De stem vraagt niet door maar zet Elia

aan het werk met een driedubbele opdracht.

Elisa tot profeet en zijn opvolger zalven,  Jehu en Hazaïl tot koning.

Dat is de genezing.

Hij wordt aan het werk gezet.

Daarmee kan Elia terugkeren tot zijn eigen leven.

Weg uit die beklemmende stilte van het niets, weg van de plaats van de dood en de leegte.

Terug naar de aarde, terug naar het leven.

En aanknopen bij de rest die er nog is. In het verhaal is dat een handjevol gelovigen dat nog het Jaweh geloof aanhangt.

Symbolisch begrepen- aanknopen bij waar je gebleven was in je leven. En de draad weer oppakken. Er is altijd een restje over van waar je was gebleven.

 

Het verhaal van Elia ligt zo heel dicht bij ons eigen leven.

Niet dat we zulke verschrikkelijke dingen op ons geweten hebben als Elia, die ermee instemde meer dan 800 mensen te laten afmaken.

Toch zal ons geweten in sommige gevallen evenmin vrij zijn.

Het gekke is dat in de mystieke ervaring van Elia hij niet op zijn daden wordt aangesproken.

Zijn verleden lijkt niet te tellen maar wie hij op dat moment is.

Een wanhopig mens,  die rondzwerft in het gebied van de dood.

Als hij, de allergrootste, het leven heeft losgelaten, wordt hij opgevangen.

Om met het prachtige beeld uit Deuteronomium te spreken: God is als een adelaar, de jonge vogels worden uit het nest gegooid om te leren vliegen maar de moeder adelaar vliegt onder de jongen om hen op te vangen als het misgaat.

 

Buiten de mensenwereld en tegelijk er innig mee verbonden zweeft de Geest van de Eeuwige, die ons opvangt als het niet meer gaat.

Ook daar waar er geen mensenhulp meer te verwachten is.

In de wildernis van de woestijn, had Elia niets meer te verwachten.

Daar is het de Geest van de aanwezige die hem opvangt.

In het ijzingwekkend geluid van het niets, breekt het licht door.

Zo sterk dat Elia, net als Mozes zijn gezicht moet bedekken.

Niemand zal God zien en in leven blijven.

Wij leven in een afglans van dit weten,

In volledigheid doorleefd door de grote mystici van het leven. Niet voorbehouden aan gelovigen van een bepaalde godsdienst.

Al zijn wij begrensd in onze werkelijkheid, door wie we zijn en waar we leven, Innerlijk zijn we aangelegd op deze oceaan van licht en liefde.

 

Sterker nog, het is de bestemming van ons leven, waar je ook woont op deze wereld.

Voor ieder is er een weg, met hindernissen en tegenslag.

Met misschien wel twee stappen vooruit en een achteruit. Er is een weg, en er vormt zich gaande weg een rode draad. Soms kom je daar pas achter aan het einde van je leven, als je terugkijkt.

 

De vlucht terug naar huis van de week, letterlijk vanuit het donker van de nacht naar het licht van de dag, bracht mij dichter bij het verhaal van Elia.

Ik was niet verdwaald in de wildernis, niet nu ten einde raad. Wel was de schok van herkenning bij mijn zusters overzee ingrijpend en werd ook aan mij de vraag gesteld: waar ben je in Gods naam mee bezig?

Een van de liederen die we zongen uit de Living Tradition, lied boek van de UUA:

Blijft me in alle eenvoud bij-

One more step, we will take one more step, Until there is peace for us and everyone, we will take one more step.

One more word, we will say one more word, until everyone is heard by every one, we will say one more word.

One more prayer, we will say one more prayer, until every prayer is shared by everyone, we will say one more prayer.

One more song, we will sing one more song, until every sing is sung by every one, we will sing one more sung.

 

 

AMEN